"Ýer baýlyklaryny utgaşdyryp we durnukly dolandyrmak üçin ýerli derejedäki çärelere mümkinçiligi we maýa goýumlaryny artdyrmak" taslamasy

Döretmegiň deslapky şertleri:

Türkmenistanyň ekologik meseleleri, köp derejede ekologik pikirleri hasaba almazdan öňki edara ediş-dolandyryş syýasatynyň we tebigy baýlyklary hetdenaşa köp ulanmagyň netijeleridir. Oba hojalyk tejribesini rejesiz alyp barmagyň netijesinde topragyň we suw baýlyklarynyň hemme ýerde zaýalanmagy daşky gurşawyň esasy meselesidir. Malyň çakdanaşa köp bakylmagy we ýangyjyň alynmagy, ösümlikleriň zaýalanmagyndan we oba hojalygyny nädogry alyp barmagyň netijesinde suwarymly ýerleriň şorlaşmagyndan dörän ýel we suw ekologiýasy netijesinde bu gün ýer baýlyklarynyň 70%-inden gowragy howp astynda durýar. Ekologik meýilnamalaryň we maksatnamalaryň arasynda özara baglanyşygyň bolmazlygy, ýerden durnukly peýdalanmagyň (ÝDP) zerurlygy hakynda jemgyýetçiligiň ýeterlik derejede habardar edilmezligi, gyzyklanýan taraplaryň arasynda gowşak hyzmatdaşlyk, bar bolan kanunlaryň yzygiderli bolmadyk ýagdaýda ýerine ýetirilmegi we oba hojalyk bilimlerini ýaýradylýan gulluklaryň ýeterlik bolmadyk mümkinçiligi oba hojalyk önümçiliginiň durnuklylygy üçin ýerden peýdalanylyşyny meýilleşdirmäge we dolandyrmaga ýerden peýdalanyjylaryň işjeň gatnaşmagyny çäklendirýärler. A Tapgyryň barşynda Ortaça ölçegli Taslamanyň Teklibi işlenip taýýarlanyldy, ol maliýeleşdirme almak üçin DEG-e iberildi. Ortaça ölçegli Taslama saýlanyp alnan synag pudaklarynda ýerden peýdalanmak ulgamyny gowulandyrmaga gyzyklanýan taraplaryň netijeli çatnaşmagy üçin zerur şertleri döretmäge gönükdirilendir. Ýerden durnukly peýdalanmak babatynda ýerden peýdalanyjylaryň mümkinçiligini mundan beýläk-de ýokarlandyrmak tejribesi synag ýerlerinde işine has gowy tejribeli adamlar arkaly ýurduň beýleki sebitlerinde hem peýdalanylyp bilner.

Maksatlary:

1.Ýerden durnukly peýdalanmak babatynda – ýeriň dolandyrylyşyny gowulandyrmagyň ylmy taýdan esaslandyrylan goldawyň netijelerinden peýdalanýan ýerden peýdalanyjylaryň sanyny artdyrmak, ýerden peýdalanmak boýunça meýilnamany kabul etmek we ýerli edara edijileri goşup, gyzyklanýan taraplar tarapyndan onuň peýdalanylyşyna işjeň ýardam etmek.

2.Ýerden peýdalanyjylaryň ýaşaýşyny gowulandyrmak babatynda – taslamanyň çäklerinde synag edilýän ýerlerde ýer baýlyklaryny durnukly dolandyrmak üçin ýerden peýdalanyjylaryň mümkinçiligi ýokarlandyryldy. Ýerden peýdanyjylar ýerden peýdalanylyşynyň meýilleşdirilmegine çekildi. Ýer baýlyklaryny dolandrymak babatynda olaryň, tejribe we nazaryýet bilimleri taslamanyň durmuşa geçirilýän ýerlerinde mülkdarlaryň we oba ýaşaýjylarynyň girdejileriniň artmagyna we durnukly bolmagyna ýardam eder.

Beýany:

Ortaça ölçegli Taslama düzüm bölekleriniň üçüsinden durýar:

1.Dürli derejelerle, hususan-da, ýerli derejede ýerden durnukly peýdalanmak üçin ýerden peýdalanyjylaryň mümkinçiligini ýokarlandyrmak;

2.Ýerden peýdalanmagyň iň gowy tejribeli adamlarynyň mysallaryny döretmek üçin saýlanyp alnan synag ýerleriniň üçüsinde ýerli maýa goýumlary, olar mundan beýläk beýleki pudaklara hem ýaýradylyp bilner.

3.ÝDP üçin bilimleriň binýadynyň gowulandyrylmagyny goldamakda maksatlaýyn barlag.

Taslamanyň düzüm bölekleriniň üçüsiniň çäklerinde şu aşakdaky çäreler geçirildi:

1.dürli derejelerde mümkinçiligi ýokarlandyrmagyň isleglerini kesgitlemek we degişli çäreleri (aýratyn-da, ýerli derejedi) treningleri, ýerden peýdalanmagyň meýilleşdirilmegini, hünär okuwlaryny, çap etmeleri we ş.m.-leri geçirmek;

2.synag ýerlerini saýlamak, ýerden peýdalanmagyň bar bolan ulgamyny üýtgetmek üçin islegleri kesgitlemek, ýerden peýdalanmagy gowulandyrmagyň görnüşlerini işläp taýýarlamak, tehniki çözgütleri synag etmek, netijeleri resminamalaşdyrmak we olary has gowy tejribeli adamlar boýunça treningde peýdalanmak.

3.maksatly barlaglar üçin ýok maglumatlary ýüze çykarmak, synaglar geçirmek, netijeleri resminamalaşdyrmak we ýaýratmak, şeýle hem ýerleriň zaýalanmagynyň durmuş-ykdysady netijelerini barlamak.

Taslamanyň üç synag ýeri:

1.Merkezi Köpetdagyň daglyk ýeri (Garawul obasy, Baharly etraby, Ahal welaýaty)

2.Merkezi Garagumuň çöllük ýeri (Bokurdak obasy, Ruhubat etraby, Ahal welaýaty)

3.Suwarymly oazis (Sakarçäge etraby, Mary welaýaty). Bu pudak ýurduň adaty suwarymly zolagy bolup, onda oba hojalygynyň rejesiz işiniň netijesinde topragyň şorlamagy we batgalaşmagy bolup geçdi. Taslama ýer baýlyklaryny dolandyrmak boýunça Merkezi Aziýa ýurtlarynyň Başlangyçlarynyň ähli ölçeglerine jogap berýär.