TÜRKMENISTANYŇ MÖHÜM ORNITOLOGIK ÝERLERINIŇ ILKINJI ATLANDYRYLMASY

Ş.B.Garryýewa, A.E.Kasýanow, IBA/TM Maksatnamasynyň ekspertleri

2007-nji ýylyň Oguz aýynyň 18-de IBA Maksatnamasynda iň ajaýyp wakalaryň biri – ilkinji Möhüm ornitologik ýerleri (IBA) resmi atlandyrylma dabarasy bolup geçdi. Bu alym ornitologlaryň ençemesiniň işleriniň onjeýli netijesinde mümkin boldy. Biziň ýurdumyzyň esasy ornitologlary bir ýyldan gowrak wagt bäri guşlaryň görnüşleriniň, olaryň populýasiýasynyň we ýaşaýan ýerleriniň wajyplarynyň ylmy tükellemesini amala aşyrdylar, IBA-niň biri-birine barabarlygyny we olaryň hasaba alnyşyny goşulyp, ylmy edebiýatlar öwrenildi, maslahatlarda barlaglaryň netijeleri ara alyp maslahatlaşyldy. Şol IBA-da, Birdlife Internationalyň kesgitlän möhüm kiriteriýalaryna gabat gelýänleri halkara sanawuna goşmak üçin saýlanyldy. Netije-de 50 sany meýdaça ýazga alyndy we şolardan biri Hazar döwlet goraghanasynyň meýdanynda ýerleşen Türkmenbaşy aýlagy – Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda ilkinji bolup resmi ykrarlygy – Möhüm ornitologik ýerleri statusyny aldy we bu ykrar edilmä, onuň araçäginde ýörüte ýazgy belgisi (anşlag) dikildi.

Anşlagyň goýulyş dabarasyna 100-den gowrak raýatlar – Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrliginiň we onuň golasty edaralarynyň işgärleri gatnaşdylar: Balkanyň Tebigaty goramak dolandyryş edarasynyň; Hazar döwlet goraghanasynyň; “Kaspekogulluk” Ekologiýa gullugynyň işgärleri; Beýik Britaniýanyň ilçihanasynyň wekilleri; Türkmenbaşy ş. Häkimliginiň, dürli döwlet düzümlerinň, Ornitologik klubyň agzalary, mekdep okuwçylary we Türkmenbaşy şäheriniň ýaşaýjylary.

Hazar goraghanasynyň edarasynyň garşysyndaky kenarda işler ir ertirden joşupdy. Bu iň soňky gezekki, territotiýany atlandyrmagyň we anşlag goýmak dabarasynyň öňündäki taýýarlykdy. Ir sagat 11-de anşlagyň öňündäki meýdança ähli çagyrylanlar ýygnandylar. Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrniň orunbasary jenap J.Saparmyradow gutlag sözi bilen çykyş etdi, ol çagyrylanlaryň ählisini şatlykly waka bilen gutlap bu belli günüň diňe Türkmenistan hem Merkezi Aziýa üçin däl-de, eýsem halkara tebigaty goramak toparlary üçin-de ähmiýetldigini belledi.

Türkjmenistandaky Beýik Britaniýanyň ilçisi jenap P.Buçer öz çykyşynda gurnaýjylara şeýle şatlykly waka gatnaşmaga mümkinçilik tapyp gelenlere minnetdarlygyny bildirdi we Türkmenistandaky IBA Maksatnamasynyň salgysyna köp-köp hoş sözler aýytdy.

Soňra Merkezi Aziýa sebitiniň IBA Maksatnamasynyň sazlaşdyryjysy jenap M.Brombaher çykyş etdi, ol Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrligine we Türkmenbaşy şäheriniň ýolbaşçylaryna IBA Maksatnamasyna beren goldawlary üçin çuňňur minnetdarlygyny bildirdi hem-de guşlary goramakda halkara ähmiýeti, Möhüm ornitologik ýerleriniň bütindünýä toruna bu meýdançanyň goşulmagy bilen gutlady. Bu wakanyň hormatyna ol gürrüldili çapak çalmalaryň astynda Türkmenbaşy şäheriniň Häkiminiň orunbasary Gözel Orazdurdyýewa sertifikat gowşurdy.

Atlandyrma dabarasyny ýapmazdan öňürti jenap J.Saparmyradow ýene-de bir gezek bu çäräni gurnaýjylara minnetdarlygyny bildirdi we Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrliginiň mundan beýläk hem IBA/CA Maksatnamasy we RSPB bilen hizmatdaşlyk etjekdigini nygtady. Çünki, Maksatnamanyň işiniň indiki tapgyry – bu Möhüm ornitologik ýerlerde gözegçiligi geçirmekdir, IBA-niň has wajyp baş uguryny we meýilnamalaryny, milli goralýan ýerleriň dürli nusgalaryny (tiplerini) döretmek mümkinçiligine seretmekligi goşup işläp düzmekdir. Bu çäreleriň ählisi Biologik dürlülik hakynda konwensiýanyň borçlaryny ýerine ýetirmeklige we onuň goralýan ýerleri boýunça işleriň Maksatnamasynda goralýan ýerleriň milli we sebit torunyň wekilçiligini ösdürmek maksadynda üstünlige ýetmek üçin gönükdirilendir, olar 2010-njy ýyla konwensiýalaryň borçlaryny amala aşyrmaklyga we biodürlüligi gorap saklamagyň Maksadyna goşandyny goşar.