"Ýer baýlyklaryny dolandyrmak boýunça Merkezi Aziýa ýurtlarynyň başlangyçlary" (ÝBDMAÝB) Sebit Maksatnamasy.

BMG-niň Çölleşmäge garşy göreş baradaky Konwensiýasyny ýerine ýetirmek we bu ugurda halkara guramalary bilen hyzmatdaşlygy ösdürmek maksady bilen Merkezi Aziýa ýurtlary on ýyllyk (ÝBDMAÝB) Sebit Maksatnamasyny düzdiler.

ÝBDMAÝB-nyň maksady – ýer we suw baýlyklaryny tygşytly peýdalanmak üçin olary durnukly dolandyrmak, ýeriň zaýalanmagynyň öňüni almak we zaýalanan ýerleri dikeltmek hem-de Merkezi Aziýa döwletlerinde oba ilatynyň hal-ýagdaýyny gowulandyrmak bolup durýar. Bellenilen maksatlara ýetmek üçin dürli çäreler göz-öňünde tutuldy. Olar şu aşakdakylara gönükdürilendir:

-Ýer baýlyklaryny durnukly dolandyrmak üçin kanunçylyk esasyny döwrebaplaşdyrmak;

-Ýer baýlyklaryny dolandyrmakda meýilleşdirýän we ýerine ýetirýän esasy ministrlikleriň we edaralaryň mümkinçiliklerini ýokarlandyrmak;

-Ýer baýlyklaryny durnukly dolandyrmakda ýerli ilatyň mümkinçiliklerini ýokarlandyrmak;

-Oba ilatyň hal-ýagdaýyny gowulandyrmak we abadanlaşdyrmak, ekoulgamlaryň funksiýalaryny we durnuklylygyny dikeltmek hem saklamak maksady bilen maýa goýumlary ýurduň sebitlerine göndermek (taslama çäreleri).

Bu Maksatnama boýunça Merkezi Aziýa döwletleriň hyzmatdaşlary BMG-niň Çölleşmäge garşy göreş baradaky Konwensiýasynyň Baş ugur hyzmatdaşlygyň Ylalaşygynyň agzalary bolup durýar. Oňa şu aşakdakylar girýär:

-Aziýanyň Ösüş Banky (ADB);

-Kanadanyň Halkara Ösüş Edarasy (CIDA);

-Germaniýanyň tehniki hyzmatdaşlyk jemgyýeti (GTZ);

-Dünýä Ekologik Gaznasy (GEF);

-BMG-niň ÇGK-nyň Dünýä Mehanizmi ( UNCCD);

-Gurak sebitlerde oba hojalyk barlag halkara merkezi (ICARDA);

-Oba hojalyk ösüş Halkara gaznasy (IFAD);

-Şweýsariýanyň ösüş we hyzmatdaşlyk agentligi (SDC);

-BMG-niň Ösüş Maksatnamasy (UNDP);

-BMG-niň Daşky Gurşaw Maksatnamasy (UNEP);

-Bütindünýä Banky (WB).

Şeýle hem ÝBDMAÝB-na BMG-niň Bütindünýä iýmit we oba hojalyk edarasy (FAO), Yslam Ösüş Banky (IDB) we BMG-niň ÇGK-nyň Kätipligi gatnaşýarlar.

ÝBDMAÝB Sebit Maksatnamasyny ýerine ýetirmek we ýurtlardaky Milli Utgaşdyryjy Geňeşlerine (MUG) hem-de Kätipliklerine ýolbaşçylyk etmek üçin Ýolbaşçy Topary we Döwletara Kätipligi (Bişkek ş.) döredildi.

Türkmenistanyň Utgaşdyryjy geňeşine oba hojalyk toplumynyň ministrlikleriniň we edaralarynyň hünärmenleri, alymlar hem-de jemgyýetçiligiň wekilleri girýärler.

ÝBDMAÝB-nyň Kätipligi üç adamdan ybaratdyr: ýolbaşçy, taslamalary ýerine ýetirmek we gözegçilik etmek boýunça hünärmen, maliýe we administratiw işler boýunça hünärmen; onuň işi Milli Çarçuwaly Maksatnamany ýerine ýetirmeklige, gözegçilik etmeklige gönükdürilendir. Bulardan başga-da Milli kätiplik donorlar (pul berijiler) we geljekki taslamalaryň gatnaşyjylary bilen sazlaşykly gatnaşygy ýola goýmak işlerini alyp barýar.

Sebit Başlangyjynyn çäklerinde milli we sebit taslamalarynyň birnäçesini ýerine ýetirmek göz-öňünde tutulýar. Häzirki wagtda Türkmenistan ICARDA, FAO AÖB we BMG-niň Ösüş Maksatnamasy bilen bilelikde „Ýer serişdelerini durnukly dolandyrmak üçin bilimleri dolandyrmak“, „Ýer serişdelerini durnukly dolandyrmak üçin maglumat ulgamlary“ we „Ýer serişdelerini durnukly dolandyrmak üçin mümkinçiligi ýokarlandyrmak“ sebit taslamalaryny ýerine ýetirmekde ysnyşykly gatnaşýar. Şu aşakdaky ugurlar boýunça taslamalaryň düzülmegine degişli işler alnyp barylýar:

-Uzak möhletleýin meýilleşdirmek we durnukly dolandyrmak üçin Türkmenistanyň ýer serişdeleriniň gözegçilik ulgamyny döretmek;

-Suwarylýan meýdanlary durnukly we bilelikde dolandyrmak

-Ýerli ilatyň gatnaşmagynda Merkezi Köpetdagyň tokaýlaryny dikeltmek;

-Baharly etrabynyň göreldesinde öri meýdanlaryny dikeltmek we durnukly peýdalanmak modelini döretmek.

ÝBDMAÝB-ni ýerine ýetirmek üçin sebit ýurtlary öz Milli Çarçuwaly Maksatnamalaryny düzdiler. Türkmenistanyň MÇM-nda ýurduň ýer serişdelerini durnukly peýdalanmakda ileri tutulýan meseleler görkezilendir. Şol sanda: ýeriň şorlaşmagy, ýerlerin suwaryş işlerini gowulandyrmak, zaýalanan tokaý we öri meýdanlaryny dikeltmek, tebigy, ýer we suw serişdeleriniň milli monitoring ulgamyny döretmek, bu ugurlar boýunça ylmy barlag işlerini giňeltmek.

2007-nji ýylyň Sanjar aýynda Türkmenistanyň Başlangyjynyň çäklerinde GEF, GTZ we UNDP ýaly edaralaryň kömegi bilen „Ýer serişdelerini durnukly peýdalanmak üçin mümkinçiligi döretmek we ýerlerde maýa goýumlar“ atly 3 ýyllyk uly taslama öz işine başlady.

Türkmenistanyň MÇM-ny üstünlikli ýerine ýetirmegi, ýurtda alnyp barylýan daşky gurşaw milli syýasatynyň indiki döwrebaplaşmagyna, adamyň ýer we suw serişdelerine täsirini azaltmagyna, çölleşmä garşy göreşi güýçlendirmekde ýardam berer.